Gisteren was de aftrap van tien jaar FOAM met een expert meeting onder de welluidende titel 'A Search Into the Future of Photography. Zoals Sterre Sprengers het treffend zei: 'Als ze nu een bom op het FOAM gooien is Nederland in één klap heel wat fotografen armer.' Nu waren er natuurlijk veel fotografen, maar ook curatoren, journalisten, docenten en andere hotemetoten die 'iets' met fotografie te maken hebben. De dag was opgedeeld in twee inhoudelijke stukken, de 'Visions' (waarin vooraanstaande doeners en denkers over fotografie en andere visuele media hun visie over de toekomst van de fotografie lieten zien) en de Dialogues (waarin groepen van 30 vrouw/man een gesprek aangingen over verschillende thema's met een paar experts en een moderator erbij).
Nu bestaat het gevaar wat ik wel vaker heb meegemaakt, namelijk dat er veel meningen worden geponeerd, er vooral veel kennis wordt geëtaleerd en het een soort Lagerhuis wordt, iets waar ik een bloedhekel aan heb (niet in de laatste plaats door ondergetekende die nooit zijn mond kan houden, ook al is dat vaak verstandiger...). Maar de buitenlandse gasten en het Engels praten zorgde er volgens mij voor dat het er net even iets beschaafder aan toe ging en er ook geluisterd werd naar elkaar.
Sommige 'Visions' waren erg goed neergezet. Fred Ritchin spande de kroon. In een stevig tempo gaf hij een overzicht over hoe de digitalisering van het beeld ons denken over de wereld heeft veranderd en welke verantwoordelijkheden we daarin dienen te nemen om onze planeet leefbaar en gezond te houden. Meer experts lieten opvallend genoeg een visie zien en horen die niet gespeend was van zendingsdrang en de oproep om fotografie en beeld toch vooral in te zetten voor Het Goede. Ook Richard Hsu liet voorbeelden zien van fotografen die hun projecten inzetten voor de verbetering van het onderwijs en gezondheid van kinderen in Azië. Lideweij Edelkoort somde een volkomen vrijblijvende en generieke lijst op met wat volgens haar de komende tijd belangrijk ging worden in fotografie ('het gaat weer over licht en compositie'), maar ook zij voorspelde meer saamhorigheid en samenwerking en kondigde het einde aan van de individualisering van onze maatschappij. Thomas Ruff had zich duidelijk niet goed voorbereid of er gewoon geen zin in (hij is een held van me, maar hij kwam in de discussies iets beter tot zijn recht dan als visionair). Al kon Karin Krijgsman zijn 'fuck you' naar de hotemetoten wel waarderen en volgens Frank van der Stok kon het ook wel eens te wijten zijn aan een chronische onzekerheid.
In de eerste discussie waar ik aan deelnam ging het over het glijdende principe van copyright en de systemen om geld te verdienen met je werk. Christiaan Alberdingk Thijm, Thomas Ruff en Constant Dullaart vormden het panel. Er werd een analogie getrokken met de muziekindustrie die het tegenwoordig ook meer moet hebben van de optredens van de artiesten en niet zozeer van de verkoop van muziek. Chistiaan Alberdingk Thijm zei terecht dat als het copyright systeem nu uitgevonden zou worden het er totaal anders uit zou zien dan het huidige systeem. 70 jaar is wel erg lang voordat je het werk rechtenvrij mag gebruiken... Constant Dullaart had een mooie stelling: 'zodra het beeld op mijn monitor verschijnt is het van mij.' Het blijft lastig: aan de ene kant kampen veel fotografen vandaag de dag met het misbruik van hun rechten (zoals Lars Boering terecht opmerkte), maar het systeem waarin die rechten georganiseerd zijn is niet meer van deze tijd en is dringend aan revisie toe.
In de tweede discussie ging het over de volgende generatie fotografen waarbij de experts Olivier Chanarin, Thoams Ruff en Laurel Ptak in het panel zaten. Op de vraag wat je tegenwoordig als docent in huis moest hebben om nog fotografie te onderwijzen volgde een gesprek waarin vakmanschap, professionaliteit, passie, onderzoek, vaardigheden en handschrift de steekwoorden waren, maar ook de moeilijkheid om in een snel veranderende beeldcultuur een monodisciplinair medium te onderwijzen. Samenwerking en multidisciplinair aanbieden van visuele media lijkt een oplossing, maar volgens Oliver Chanarin druist dit in tegen de druk en de wens van de kunstwereld die juist zo snel mogelijk een herkenbaar en verhandelbaar handschrift en eigen signatuur wil hebben. Op weg naar huis bedacht ik me dat het wellicht meer de vraag is over hoe je nog fotografie zou willen leren, in plaats van onderwijzen. Een vraag die ik mijn studenten graag eens wil voorleggen.
Al met al een prettige en zinnige verkenning!
Thomas Ruff, Chistiaan Alberdingk Thijm, Constant Dullaart en moderator Aaron Schuman
