Roblog: over fotograferen, onderwijzen en ondernemen.

Twee reuzen van het ambacht

Een mooie tandem in het Betoog van de Volkskrant afgelopen zaterdag (21 maart 2009).
Eerst een tirade van schrijver Jeroen Brouwers tegen de vermarkting van het edele schrijversvak en daarna de kunstcriticus Robert Hughes over de drek die nu in de musea hangt. Het is erg gemakkelijk om beide verhalen af te doen als gezeur van oude mannen die niet meegaan met hun tijd en geen aansluiting kunnen vinden bij de uitingen van de kunst vandaag de dag. Brouwers trekt van leer tegen de chicklit boekjes en Hughes schuift Andy Warhol als charlatan terzijde. Maar er is meer aan de hand, zoals gebruikelijk als je dezelfde geluiden vanuit verschillende richtingen hoort komen. De scheiding tussen wat goed is en wat niet is in de kunsten is een eeuwigdurende discussie tussen partijen met verschillende belangen. Bijvoorbeeld mensen met en mensen zonder geld. Tussen kopers en verkopers, tussen beschouwers en makers. De kunst is de laatste 15 jaar onderhevig aan de meest invloedrijke verandering sinds deze en vorige eeuw, namelijk die van het geld. De invloed van de markt op de productie van boeken en kunstwerken is gigantisch en veranderd het totale kunstlandschap zoals we dat kennen. Op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, maar ook op andere kunsthogescholen, is het niet meer genoeg om een vak te leren, maar moet er vooral aandacht besteed worden in hoe ze zichzelf moeten verkopen. Op open dagen krijg ik aspirant-studenten die vooral willen weten of er van te leven valt. Totaal legitiem en gezien het huidige onderwijsbeleid zeer verstandig, maar mijns inziens zou dit niet de hoofdreden moeten zijn waarom je op een kunstacademie wilt zitten. Of op elke andere academie trouwens... Eenmaal afgestudeerd ben je kunstenaar, maar nog meer cultureel ondernemer, die zich een plek moet zien te veroveren in de creatieve economie.
Dit is een ontwikkeling die de afgelopen 15 jaar een enorme vlucht heeft genomen en waar je investeert in het één gaat dit ten koste van het ander. In het geval van de kunststudent van vandaag is dit dus het ambacht.
Want dat is wat Brouwers en Hughes gemeen hebben; de onbedaarlijke liefde voor het ambachtelijk gemaakte boek en kunstwerk. Volgens hun is de enige constante waarop je iets kunt beoordelen de vaardigheid en kwaliteit waarmee het gemaakt is. Ikzelf ben een groot liefhebber van conceptuele kunst en kan in verwarring en vervoering raken van Bas Jan Ader of Sophie Calle, maar ik vergelijk dit niet met het meesterschap van Rembrandt of Vermeer. Het is allebei kunst, maar de vergelijking gaat totaal mank omdat je ze niet op dezelfde manier kunt beoordelen. Om een performance van Bas Jan Ader te beoordelen op zijn ambachtelijkheid is hetzelfde al een kind, wat een balletje met alle macht in een vierkant gat probeert te proppen. Concepten en ideeën zijn vluchtig en vervliegen, maar het werk van oude meesters zal ons natuurlijk altijd blijven fascineren. Ze hebben daarin gelijk. Natuurlijk hebben ze gelijk, maar het is ook te makkelijk. Ook ik ben tegen een te grove verzakelijking van de kunst en een mooi voorbeeld is het boek van Willem Baars ('Wie bepaald de waarde van kunst', Nieuw Amsterdam, 2009) die haarfijn laat zien dat de markt wel invloed heeft over hoe de beschouwer ermee omgaat, maar er andere merites gelden als het gaat om het bepalen van de artistieke en kunsthistorische waarde van het werk. Het gaat er niet om of iets mooi of lelijk is, of het duur of goedkoop is, maar is het goed? Ook Hughes maakt zich in de Volkskrant niet zo druk over de weerloosheid van kunst: "Ik denk dat mensen altijd op zoek zullen gaan naar ervaringen die complexer en betekenisvoller zijn dan de normale ervaringen in hun leven. Door naar kunst te kijken kun je zulke ervaringen krijgen". Los van geld, los van markt zullen er altijd mensen zijn die kunst willen kijken en kunst willen maken. Er zullen altijd mensen zijn die een goed boek willen lezen en er zijn mensen die goede boeken willen schrijven. Daar moeten we niet te voorzichtig mee omgaan, maar wel een beetje koesteren.

Dagdromen

Ik staar uit het raam van mijn studio naar de grijze tuin buiten. Radio 1 heeft een reportage van een Tibetaanse bruiloft en mensen vertellen over hun vlucht uit dat land en hoe langzaam maar zeker hun land, cultuur, taal en tradities worden vermoord. Mijn gedachten dwalen af...

Ik ben een superheld. In mijn smetteloze witte pak (Martin Margiela) zoef ik door de lucht op weg naar China. Ik breek dwars door het dak, om terecht te komen in de vergadering van het Chinese kabinet. Met een pinkbeweging schakel ik de bewakers uit en blokker de deuren. Met vriendelijke, doch dringende stem leg ik uit dat ze als de sodemieter moeten opdonderen uit Tibet en ervoor moeten zorgen dat de Dalai Lama weer terug kan keren. Ze krijgen een week de tijd, anders krijgen ze met mij te maken. Als een raket schiet ik weer weg en triomfantelijke muziek schalt luid uit onzichtbare luidsprekers.

Ik schrik wakker. De radio kwettert verder over de kredietcrisis en buiten regent het zachtjes verder. Ik ga weer aan het werk.

Schaamte...

Vandaag het Journaal gezien? Er werd een item vertoond over de werkloosheidscijfers in de VS, waarbij ze een man uit Miami volgden in zijn zoektocht naar een baan. 5 talen vloeiend, internationale sales, helemaal 'white collar'. Hij bezocht ook een banenmarkt, waar dikke rijen mensen aan het wachten waren om naar binnen te mogen. Uren stonden ze in de zon om maar werk te krijgen. Mensen hielden mappen en folders omhoog om zich tegen de zon te beschermen. Maar sommigen hielden die mappen voor een andere reden omhoog, ze wilden namelijk niet gefilmd worden. Er ging een schok door me heen: deze mensen schaamden zich! Je verliest je baan, je hele toekomst in dat geweldige Amerika staat op het spel, je woont in de Miami Vice staat, waar de zon altijd schijnt, de stranden wit blinken in het zonlicht en jij schaamt je omdat je geen werk hebt. Soms is een klein gebaar genoeg om de impact van iets gigantisch te laten zien...

30 april 2008

Bij het uploaden van wat foto's die ik vandaag op mijn telefoon gemaakt had (de eerste krokussen!), kwam ik ook weer andere foto's tegen uit het verleden. Zo ook van 30 april 2008. Ik werd er zelfs weer een beetje opgewonden van, want 30 april vorig jaar was een geweldige dag: nieuwe iPhone gekocht, naar een absoluut verpletterende tentoonstelling van Olafur Eliasson in het MoMa, koninginnedag vieren en dat allemaal in New York! Moeilijk te toppen, zo'n dag...

Olafur Eliasson is zo'n kunstenaar waarvan ik het moeilijk vind om uit te leggen wat hij precies doet (zo'n beetje alles, daar schiet je wat mee op...), maar waarvan de magie en verwondering je niet kan ontgaan. Bijna elk kunstwerk nodigt uit tot vragen en zorgt voor verwarring bij je zintuigen. Het zijn bijna allemaal ijzersterk uitgewerkte ideeën, die deel uitmaken van het Eliasson universum. Je voelt je een soort kosmonaut die rond zweeft in dat universum en je voortdurend afvraagt waar de grond of de horizon is gebleven. Ronduit prachtig. De vaste collectie van het MoMa is natuurlijk ook prachtig en ik ga altijd even kijken naar alle meesters in schilderkunst en design (nieuwe aanwinst: de BIC aansteker...). Compleet gesloopt achteraf, met een hoofd vol kleur, vorm en beelden.

Om daarna in een massa van een paar honderd hossende Hollanders te verdwijnen op de maten van Guus Meeuwis... Wauw, wat een dag...

Beauty, 1993 in PS1 in New York

Unique forms of continuity in space, 1913 van Umberto Boccioni

Lang leve de koningin met Cath en Mirjam, twee studenten van de HKU die stage liepen in New York.